صنعت پتروشیمی و خنثی‌سازی تحریم‌ها

■ به گزارش پایگاه خبری نفت‌رسانه و به نقل از روابط عمومی شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران، در شرایطی که وزارت خزانه‌داری آمریکا اخیراً تحریم‌های جدیدی را علیه صنعت نفت و کشتیرانی ایران اعمال کرده، ضرورت افزایش تاب‌آوری اقتصادی و کاهش اثر این تحریم‌ها بیش از پیش احساس می‌شود، هرچند که صنعت پیشران پتروشیمی سال‌هاست که تحریم‌ها را کم‌اثر کرده است.

این تحریم‌ها که با هدف کاهش درآمدهای ارزی ایران طراحی شده‌اند، بر زنجیره صادرات و نقل ‌و انتقال مالی در حوزه انرژی اثر می‌گذارند، با این حال، همان‌طور که رهبر معظم انقلاب تأکید کرده‌اند، مذاکره با آمریکا راه حل رفع تحریم‌ها و مشکلات کشور نیست و تنها راه عبور از این فشارها، «همت مسئولان متعهد و همراهی ملت متحد» است.

صنعت پتروشیمی ایران یکی از اصلی‌ترین بخش‌های اقتصادی کشور است که سهم قابل توجهی در صادرات غیرنفتی دارد و با وجود اینکه طی این سال‌ها، این صنعت همواره یکی از گزینه‌های مورد تحریم بوده است، اما توانسته مسیرهای تازه‌ای برای ادامه فعالیت خود پیدا کند.

صنعت پتروشیمی با اقتدار کامل به مصاف تحریم‌ها رفته است و باید در نظر داشت که قدرت این صنعت به‌مراتب بیش از گذشته است و بسیاری از کشورها به محصولات پتروشیمی ایران وابسته هستند و شرایط به‌گونه‌ای است که امکان حذف محصولات پتروشیمی ایران از بازارهای جهانی وجود ندارد.

پتروشیمی‌ها بزرگ‌ترین عرضه کنندگان ارز در کشور هستند که ۳۰ درصد از عرضه ارزی کشور در بخش غیرنفتی را انجام می‌دهند. از این‌رو با توجه به شرایط اقتصادی و سیاسی کشور، تقویت توان داخلی در صنعت پتروشیمی، به‌عنوان یکی از بخش‌های مهم اقتصادی کشور، باید در اولویت قرار گیرد.

♦ توسعه بازارهای صادراتی و استفاده از روش‌های جایگزین انتقال مالی
با در نظر گرفتن شرایط کنونی، تمرکز بر بازارهای آسیایی و تقویت همکاری با کشورهایی که سیاست‌های تحریمی واشنگتن را دنبال نمی‌کنند، می‌تواند راهگشا باشد. چین، هند، روسیه و کشورهای آمریکای لاتین از مهم‌ترین شرکای تجاری ایران در این حوزه محسوب می‌شوند. همچنین، استفاده از سازوکارهای تهاتر (مبادله کالا به کالا) و بهره‌گیری از ارزهای جایگزین مانند یوان، روبل و روپیه، می‌تواند اثر محدودیت‌های بانکی را کاهش دهد.

♦ کاهش خام‌فروشی و توسعه صنایع پایین‌دستی پتروشیمی
یکی از راه‌های کاهش اثر تحریم‌ها، تبدیل مواد اولیه پتروشیمی به محصولات نهایی با ارزش افزوده بالاتر است. توسعه صنایع پایین‌دستی و تولید محصولاتی مانند پلیمرهای مهندسی، مواد شیمیایی خاص و محصولات دارویی، علاوه بر کاهش وابستگی به صادرات مواد خام، بازارهای داخلی و منطقه‌ای را تقویت می‌کند و از فشارهای تحریمی می‌کاهد.

♦ بومی‌سازی فناوری و کاهش وابستگی به تجهیزات خارجی
تحریم‌ها اغلب دسترسی ایران به تجهیزات پیشرفته و فناوری‌های خارجی را محدود کرده‌اند؛ در چنین شرایطی، سرمایه‌گذاری در شرکت‌های دانش‌بنیان، همکاری با دانشگاه‌ها و توسعه توان داخلی در تولید تجهیزات و مواد اولیه، می‌تواند صنعت پتروشیمی را از وابستگی به خارج بی‌نیاز کند. بسیاری از تجهیزات مورد نیاز این صنعت، قابلیت تولید در داخل را دارند و با حمایت‌های دولتی و سرمایه‌گذاری هدفمند، می‌توان این وابستگی را کاهش داد.

♦ استفاده از ظرفیت‌های بخش خصوصی و سرمایه‌گذاری داخلی
یکی از چالش‌های اساسی صنعت پتروشیمی در شرایط تحریم، تأمین مالی پروژه‌هاست. تحریم‌های بانکی مانع از جذب سرمایه خارجی شده‌اند، اما می‌توان با استفاده از ظرفیت‌های داخلی، این خلأ را پر کرد. بازار سرمایه، صندوق‌های توسعه ملی و سرمایه‌گذاری مشترک میان شرکت‌های داخلی، راهکارهایی هستند که می‌توانند منابع مالی مورد نیاز را تأمین کنند.

♦ دیپلماسی انرژی و همکاری با کشورهای هم‌سو
ایران می‌تواند با تقویت دیپلماسی انرژی، مسیرهای صادراتی جدیدی ایجاد کند. همکاری با کشورهایی که به منابع انرژی ایران نیاز دارند و ایجاد پیمان‌های دوجانبه و چندجانبه، می‌تواند به خنثی‌سازی بخشی از اثرات تحریم‌ها کمک کند. به‌عنوان‌ مثال، انعقاد قراردادهای بلندمدت با کشورهای همسایه و شرکای تجاری مانند چین و هند، می‌تواند دسترسی به بازارهای جهانی را حفظ کند.

بنابر این گزارش تحریم‌های جدید آمریکا نشان می‌دهد در شرایطی که فشارهای اقتصادی همچنان ادامه دارد و مسیر مذاکره نیز، طبق تجربه گذشته، راه‌ حلی برای رفع مشکلات کشور نیست؛ تنها راه مقابله با این تحریم‌ها، تمرکز بر توان داخلی، توسعه صنایع پایین‌دستی، جذب سرمایه‌های داخلی و گسترش همکاری‌های بین‌المللی با کشورهای هم‌سو است. با اجرای این راهکارها، صنعت پتروشیمی می‌تواند تاب‌آوری بیشتری در برابر تحریم‌ها پیدا کند و به یکی از محورهای اصلی رشد اقتصادی کشور تبدیل شود.