«ارامنۀ ایران و صنعت نفت»

■ به گزارش پایگاه خبری نفت‌رسانه و به نقل از امردادنیوز، کتاب «ارامنه ایران و صنعت نفت (تاریخ شفاهی هم‌زیستی مسالمت‌آمیز در شرکت-شهرهای نفتی ایران)»، پژوهش، مستندنگاری و تاریخ شفاهی پیرامون هم‌زیستی مسالمت‌آمیز اقوام و ادیان در شرکت-شهرهای نفتی ایران، به قلم فرشید خدادادیان، پژوهشگر و نویسنده در حوزه‌ تاریخ نفت منتشر شده است.

خدادادیان در پیش‌گفتار کتاب، آشنایی‌اش با ارامنه را در قالب روایتی شیرین از دوران کودکی خود در زادگاهش چنین توصیف کرده است: «اولین‌بار که من واژه‌ «ارمنی» را شنیدم، دانش‌آموز مقطع ابتدایی در مسجدسلیمان بودم. مسجدسلیمان در شمال استان خوزستان قرار دارد و به‌واسطه‌ حفر نخستین چاه نفت ایران و خاورمیانه در آن، شناخته‌شده است. من در آن شهر و آن محله‌ کارگری، هم‌کلاسی بسیار زرنگ و درس‌خوانی داشتم که متأسفانه دچار لکنت زبان مادرزادی بسیار شدید بود و برای گفتن چند کلمه پشت‌سرهم به مشکل می‌خورد و این موضوع بسیار برایش آزاردهنده بود و برای من هم! دارو و درمان تخصصی که به جبر فقر، آرزوی محال بود! دعا و سرکتاب هم افاقه نکرد و درنهایت دو گزینه برای مداوا کردن باقی مانده بود؛ «تخم کبوتر» و «نان ارمنی»! خوردن تخم کبوتر برای باز شدن زبان آن روزها مرسوم بود، اما این‌که چطور خوردن نان ارمنی، زبان را باز می‌کرد، مبهم و عجیب می‌نمود. بعدها که معنی ارمنی را پرسیدم و دانستم، فکر کردم شاید به معجزه‌ پیامبرشان، مسیح (ع) ربط داشته باشد… به‌هرحال این، نخستین‌بار بود که من از ارامنه می‌شنیدم.»

مؤلف در ادامه با طرح این پرسش وارد موضوع کتاب می‌شود که: «اما ارامنه در این شهر دورافتاده در جنوب غرب ایران چه می‌کردند؟» سؤالی که محتوای کتاب به بررسی جوانب مختلف آن، یعنی حضور ارامنه در کنار دیگر اقوام و باورمندان به ادیان و مذاهب مختلف در شرکت-شهرهای نفتی ایران در خوزستان اختصاص یافته است. منظور خدادادیان از عبارت «شرکت-شهر» چنان‌که در پی‌نوشت مقدمه‌ کتاب آمده است، ترجمه‌ فارسی company-city است و منظور شهرهایی هستند که با یک فعالیت صنعتی آغاز و متولد می‌شوند.

کتاب «ارامنه ایران و صنعت نفت» با یک مقاله‌ تحلیلی درمورد پیشینه‌ باستانی حضور و ارتباط ارامنه با ایران ‌باستان با عنوان «ارامنه در ایرانشهر» آغاز شده و طی آن، همراه با اشاره به ارتباط تاریخی و باستانی سرزمین ارمنستان و ایران باستان، آثار برخی مورخان ارمنی مورد بازخوانی کوتاهی قرار گرفته است.

در ادامه‌ کتاب، مصاحبه‌های تاریخ شفاهی انجام‌شده توسط مؤلف با سه تن از ارامنه‌ قدیمی شهرهای نفتی ایران، به‌نام‌های خاچیک نوراویان (و همسرش)، سارو منصوریان و امیل سوازیان، منتشر شده و با مرور خاطرات مصاحبه‌شوندگان، جنبه‌های مختلف زندگی در مناطق نفت‌خیز ایران را در قالب گفت‌وگوهایی صمیمی و بااحساس مرور کرده است. فضایی که در ادامه‌ کتاب و با یک «ناداستان کوتاه» بیش‌تر توصیف شده و به این سؤالات اساسی پاسخ می‌دهد که چگونه می‌توان متفاوت بود، اما دشمن نبود؟ چگونه می‌توان باورها و اعتقادات مذهبی و فرهنگی متفاوت داشت، اما کنار یکدیگر هم‌زیستی مسالمت‌آمیزی داشت؟

اسناد مرتبط با حضور ارامنه در صنعت نفت و عکس‌های مرتبط با مصاحبه‌های تاریخ شفاهی، تکمیل‌کننده‌ محتوای «ارامنه ایران و صنعت نفت» بوده و در پایان نیز پس از ذکر منابع و مآخذ مورد استفاده، کتاب با متنی کوتاه درخصوص کتاب‌شناسی فرشید خدادادیان به پایان می‌رسد.

در پشت جلد کتاب آمده است: «جنوب‌ غرب ایران به برکت حضور صنعت نفت، مقصد مهاجرت افراد از جاها و مناطق مختلف برای کار در کمپانی نفت و به‌مرور شکل‌گیری شهرهایی بود که در آن ایرانی و خارجی و مسلمان و مسیحی و یهودی و زرتشتی و عرب و عجم و ترک و کرد و فارس و… همسایه شدند. ارامنه‌ شرکت-شهرهای نفتی تا سال‌های انجامیده به انقلاب، جمعیتی قابل توجه داشتند و به‌مرور از این شهرها مهاجرت کردند. بازخوانی خاطرات و یادگارهای ایشان از زندگی در این شهرهای در روزگار خود مدرن، در ایران سنت‌زده‌ی آن ایام، نمونه‌هایی خواندنی از هم‌زیستی مسالمت‌آمیز افراد، اقوام و ادیان مختلف در این مناطق است و از این منظر، نمونه‌های تاریخی اجتماعی ارزشمندی برای فهم درست این موضوع که می‌توان متفاوت بود، اما دشمن نبود! می‌توان باورها و اعتقادات مذهبی و فرهنگی متفاوت داشت، اما کنار یکدیگر هم‌زیستی مسالمت‌آمیزی داشت…»

همان‌گونه که آمد؛ در جای‌جای کتاب، مستندات تاریخی هم‌زیستی مسالمت‌آمیز افراد مختلف در کنار یکدیگر در شهرهای نفتی ایران برای مخاطب تشریح می‌شود. عکس روی جلد، تصویری تاریخی از یکی از کلوپ‌های قدیمی کمپانی نفت در خرمشهر را نشان می‌دهد.

نخستین چاپ کتاب «ارامنه ایران و صنعت نفت (تاریخ شفاهی هم‌زیستی مسالمت‌آمیز در شرکت-شهرهای نفتی ایران)» سال ۱۳۹۹، با قطع وزیری، در ۱۰۸ صفحه، با شمارگان ۱۱۰ نسخه روانه بازار کتاب شده است. «ارامنه ایران و صنعت نفت» توسط فرشید خدادادیان به رشته تحریر درآمده و از سوی نشر برسم، در تهران با بهای ۴۵ هزار تومان به چاپ رسیده است.