نهضت ملّی شدن صنعت نفت یکی از فصول مهمّ تاریخ ماست

■ به گزارش پایگاه خبری نفت‌رسانه و به نقل از پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای (مدظله‌العالی)، صنعت نفت ایران در سال ۱۳۲۹ با محوریت آیت‌الله کاشانی و دکتر مصدق و خواست مردم، از استعمار انگلیس خارج و ملی می‌شود و پس از آن نخست‌وزیریِ دولت ملی به‌نام مصدق رقم می‌خورد. نهضت ملی با همه‌ی‌ موفقیت‌ها ناگهان با استعفای دولت مصدق و بر سر کار آمدن قوام‌السلطنه و خطر بازگشت سلطه‌ی‌ انگلیس بر نفت ایران مواجه می‌شود. آیت‌الله کاشانی بار دیگر مردم را به صحنه می‌آورد و نخست‌وزیری مجدد دکتر مصدق را فراهم می‌کند. اما این‌بار مصدق با کاشانی سر ناسازگاری و اختلاف می‌گذارد که به خانه‌نشینی کاشانی منجر می‌شود. مصدق در مقابله با شکایت‌ها و افزون‌خواهی‌های انگلیس نسبت به نفت ایران، به آمریکا اعتماد می‌کند و این‌بار نوبت آمریکاست که پاسخ اعتماد مصدق را با ایجاد کودتا و سقوط دولت ملی او بدهد.

آنچه در این سلسله‌مطالب آمده است، روایت تاریخی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای از زمینه‌های شکل‌گیری اعتراض مردمی به استعمار نفت توسط بیگانه تا ملی شدن صنعت نفت، قیام ۳۰ تیر و کودتای ۲۸ مرداد ۳۲ است. در این مجموعه، از ۳۴ سخنرانی رهبر انقلاب طی سال‌های ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۱ استفاده شده است.

فصل اوّل: ملّی شدن صنعت نفت
۱۳۲۹ تا ۱۳۳۲ شمسی: نقش نهضت ملی شدن صنعت نفت در غرب آسیا
از سال ۲۹ تا ۳۲ یعنی از سال ملی شدن صنعت نفت تا سقوط دکتر مصدق؛ سه سال و خرده‌ای که گذشت، می‌دانید یکی از آن دوره‌های فوق‌العاده حساس کشور ماست. از لحاظ ارتباط با سیاست‌های خارجی، این دوران دورانی است که یک ضربت محکم به سلطه‌ی قدیمی انگلیس می‌خورد و خاطرات حکومت ملی، حکومت مردم و حضور مردم که سالیان درازی بود به‌کلی از ذهن‌ها شسته و زدوده شده بود، باز در ذهن‌ها زنده می‌شود. (۲۲) ضربه‌ به حکومت انگلیس، بازیافتن احساسات مردمی به‌وسیله‌ی خود مردم و یک نگاه تند به سلطه‌گران و خارجیانی که در کار ایران دخالت می‌کردند، بعد تهدید کردن مقام سلطنتی که مردم از آن آن‌قدر نفرت داشتند؛ این‌ها حوادث عجیبی است دیگر، یعنی جزو مقاطع کم‌نظیر تاریخ ماست. (۲۳) نهضت ملی و ملی شدن صنعت نفت و حوادث سال بیست‌ونه و سی و سی‌ویک و بسیج مردم؛ قضایائی است که در آن تاریخ برای خاورمیانه یک حرکت عظیم بود، یک رستاخیز بود. (۲۴) نهضت ملی یکی از فصول مهم تاریخ ماست. هم به‌خاطر این‌که در یک فصل حساسی از فصول تاریخ معاصر دنیا واقع شد. آن‌زمانی که ما در این‌جا سرگرم مبارزه‌ با انگلیس‌ها بودیم، (۲۵) سال‌های دردسر و درگیری استعمار در مقابل ملت‌های مصر و عراق و سوریه و… بود. (۲۶)

آن‌روز وقتی که این حادثه در ایران اتفاق افتاد و انگلیسی‌ها آن تودهنی سخت را از ملت ایران خوردند؛ در دنیای عرب آن‌چنان انعکاس سیلی ایران بر بناگوش انگلیسی‌ها عجیب بود که توانست ملت‌های عرب را یکی پس از دیگری بیدار کند و در سه چهار سال بعد از آن حادثه، در دنیای عرب سال‌های حادثه‌خیز بود. (۲۷) در هند هم انگلستان تازه شکست خورده بود؛ در مصر هم با روی کار آمدن افسران آزاد و سقوط رژیم سلطنتی فاروق، انگیسی‌ها داشتند می‌لرزیدند. در ‌چنین شرایطی بود که انگلیسی‌ها یک ضربه‌ی محکم در ایران خوردند از ناحیه‌ی مردم، از ناحیه‌ی احساسات دینی مردم، از ناحیه‌ی رهبری دینی و اسلامی مردم، از ناحیه‌ی شخص آیت‌الله‌ کاشانی و البته مطلب نهضت ملی به این‌جا هم خاتمه پیدا نکرد، به‌دنبال خودش، نهضت‌های دیگری را هم آورد که یکی از مهم‌ترین‌هایش، نهضت ضدسلطنتی بود که سه – چهار سال بعد، در عراق انجام گرفت. (۲۸) حادثه، حادثه‌ی بسیار مهمی بود. (۲۹) همان‌وقت همه می‌گفتند که قیام مصر به‌وسیله‌ی ناصر و قیام عراقی‌ها به‌وسیله‌ی سران کودتای عراقی، ناشی از حرکت ایران بود. (۳۰)

۲۲- ۱۳۶۳/۱۰/۲۲
۲۳- ۱۳۶۳/۱۰/۲۲
۲۴- ۱۳۶۳/۱۲/۲۴
۲۵- ۱۳۶۳/۰۴/۲۹
۲۶- ۱۳۶۳/۱۲/۲۴
۲۷- ۱۳۶۳/۱۲/۲۴
۲۸- ۱۳۶۳/۰۴/۲۹
۲۹- ۱۳۶۳/۱۲/۲۴
۳۰- ۱۴۰۱/۰۹/۰۵