با گذشت بیشتر از هفتاد سال از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، هنوز مصدق و کارنامهاش موضوع بحث پژوهشگران تاریخ و سیاست معاصر ایران است و همچنان پژوهشگران در جستوجوی زوایایی تازه از حیات سیاسی او، سیر زندگیاش را میکاوند.
روایت ملی شدن نفت، روایتی است شهری و بیشترین پژوهشها حول محور تهران و شخصیتهای سیاسی دور میزند و کمتر پیش آمده تا اطلاعاتی از نگرش و کنش مردم معمولی در سایر شهرها یا مناطق روستایی مورد تحقیق قرار گیرد.
کتاب «برنده جنگهای نفت کیست؟» تألیف اندی استرن، اگرچه مستقیماً به تاریخ صنعت نفت در ایران مرتبط نمیشود؛ اما اشارههای بسیار زیادی به ایران، بهعنوان یکی از اصلیترین کشورهای نفتخیز دنیا و خاورمیانه دارد.
نخستین فیلم ابراهیم گلستان، «از قطره تا دریا» نام داشت که بابت آن دستمزدی هم از شرکت نفت نمیگیرد و تنها به هزینه نگاتیوهای مصرفشده بسنده میکند؛ فیلمی که بهشدت مورد توجه مدیران شرکت نفت آن زمان قرار میگیرد.
پس از افت فشار و مقرونبهصرفه نبودن، ادامه عملیات بهرهبرداری از این چاه تعطیل گردید و از همان دوران بهعنوان محلی تاریخی مورد توجه قرار گرفت و با افزودن یک دکل حفاری نمادین و دیگ بخار قابل حمل، بهعنوان موزه مطرح شد.
«از تهران تا کاراکاس» کتابی دوجلدی است و شامل مجموعهای از خاطرات منوچهر فرمانفرمایان از رجال عصر پهلوی دوم و از نخستین فارغالتحصیلان مهندسی نفت در ایران. او خاطرات خود را در ابعاد گسترده و با جزئیات زیادی منتشر کرده است.
دوره دوم فعالیت انتشاراتی صنعت نفت از مهرماه ۱۳۳۸، اینبار در قالب نشریهای فراگیر با عنوان «نفت بین خودمان» به کوشش ادیبان برجستهای مانند حمید نطقی (که بعدها پدر روابط عمومی ایران نام گرفت) و ابوالقاسم حالت، آغاز شد.
نویسنده با دسترسی بیسابقه به آرشیوهای داخلی شرکت بریتیش پترولیوم (BP)، تصویری دقیق از تحولات مدیریتی، راهبردی و جغرافیایی BP ارائه میدهد. این کتاب، بخشی از تاریخ رسمی بریتیش پترولیوم است.
تورج اتابکی در حین بررسی تاریخ اجتماعی نفت ایران، درصدد است با نوشتن تاریخ از پایین و تاریخ زندگی روزمره، تصویری دقیقتر، غنیتر و فراگیرتر از ساختار اجتماعی نفت ارائه دهد؛ بههمین دلیل، وی از تحلیلهای سنتی فراتر رفته است.
نویسنده کتاب با توجه به شغل خود، به مدارک مستند جهت تألیف دسترسی داشته است. این پژوهش، با استناد به منابع متعدد، رویدادهای مربوط به جنبش ملی شدن صنعت نفت به رهبری آیتالله کاشانی و دکتر مصدق را توضیح میدهد.
