بعد از آن که مجدداً دولت دکتر مصدق روی کار آمد، اولین عکسالعملی که نشان داد، بیاعتنایی به مرحوم آیتالله کاشانی بود. مصدق دید مردم آمدند «یا مرگ یا مصدق» گفتند، مطلب بر او مشتبه شد، خیال کرد این مردم از او حمایت میکنند.
موحد، وظیفه مورخ را بازسازی هنرمندانه گذشته همراه با اندیشه و فکر، میداند و مینویسد که مورخ بایستی در برابر رویدادهای تاریخی اهل چونوچرا باشد. دو آفت تاریخنگاری را هم درآمیختن تاریخ به افسانه و گزینشی عمل کردن، میداند.
قوامالسلطنه فقط ۳ روز توانست نخستوزیر باقی بماند. مگر میشد در مقابل امواج عظیم مردم مقاومت کرد؟ قوامالسلطنه کنار رفت و مصدق دوباره سرِ کار آمد. عامل و قهرمان و صحنهگردان اصلی این ماجرا، مرحوم کاشانی بود.
«آن کسی که در نقطه مقابل حرکت انگلیسیها در ایران است، آن کسی که دستگاه استبداد شاه و دستگاه انگلیسها و کمپانیها و سوءاستفادهچیها او را درواقع سد و مانع در راه خودشان میدانند، آن مصدق نیست، آیتالله کاشانی است.»
مصدق رفت پیش شاه و استعفای خودش را به شاه داد؛ با اینکه مجلس رأی اعتماد به دولت مصدق داده بود، مصدق رفت و بدون اینکه هیچکس را در جریان بگذارد، با مرحوم کاشانی مشورت بکند؛ رفت استعفا کرد.
آیتالله کاشانی با علاقه و احساساتی که مردم نسبت به او داشتند، ارادتی که داشتند، توانست حکومتی را که از طرف شاه بود، متزلزل کند و زمینهسازی کند برای تشکیل یک حکومت ملی و مردمی و مصدق را بر سر کار بیاورد.
بعد از جریان ترور رزمآرا، روزنامهها عکسی را منتشر کردند که مرحوم کاشانی دستش را گذاشته روی سر مرحوم طهماسبی که قاتل رزمآرا بود… بنابراین از زدن رزمآرا، مرحوم کاشانی استقبال میکند، این هم که قاتل رزمآراست.
اگر علما نبودند و انگیزه دینی نبود، قطعاً ملی شدن صنعت نفت پیش نمیرفت؛ این را همه بدانند. این یک حقیقتی است در باب نهضت ملی… این نهضت، یک نهضت ماهیتاً دینی و اسلامی بود. در مقدمه این نهضت، آیتالله کاشانی بود.
نمایندگان آیتالله کاشانی در شهرهای مختلف، میرفتند سخنرانی میکردند، حقایق را برای مردم میگفتند، مسأله ملی شدن صنعت نفت را برای مردم باز میکردند، معنا میکردند، شوق آزادی از یوغ انگلیسها را در دل مردم میآفریدند.
مرحوم کاشانی کسی است که به کمک او، دکتر مصدق و دیگر سرانِ نهضت ملی شدن صنعت نفت، توانستند حمایت مردم را به این حرکت جلب کنند؛ وگرنه حمایت مردم جلب نمیشد و کسی مصدق را نمیشناخت.
