نقش اساسی نفت در جنگ‌های پیش‌آمده در منطقۀ خاورمیانه

■ به گزارش پایگاه خبری نفت‌رسانه و به نقل از اداره کل روابط عمومی وزارت نفت جمهوری اسلامی ایران، موضوع اصلی بخشی از این کتاب‌ها، تاریخ صنعت نفت در ایران معاصر است؛ موضوعی به‌غایت چندوجهی، اثرگذار و بسیار مهم که مطالعه درباره آن می‌تواند شما را با ابعاد مهمی از تاریخ اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی کشورمان آشنا سازد.

♦ بررسی ساختار قراردادهای نفتی ایران (از قاجار تاکنون)
علی بهرامی: خواندن تاریخ تحولات حقوقی، جذابیت‌های ویژه و خاصی دارد، به‌خصوص که تحولات حقوقی درباره قراردادهای نفتی ایران باشد. کتاب «بررسی ساختار قراردادهای نفتی ایران (از قاجار تاکنون)» نوشته شهرزاد طاهری، دقیقاً چنین وضعیتی دارد و کوشیده است تا از ابتدای تاریخ صنعت نفت ایران در اواخر قاجار تا سال ۱۳۹۴ خورشیدی، قراردادهای نفتی را مورد واکاوی تاریخی – حقوقی قرار دهد؛ البته کتاب به‌هیچ‌وجه بررسی اسناد و قراردادهای صرف نیست؛ بلکه توجه به تاریخ حقوقی و تاریخ اجتماعی صنعت نفت، از نکات و ویژگی‌های اصلی این کتاب محسوب می‌شود. در حین بررسی هر قرارداد تاریخی، به تحولات تاریخی نیز اشاره می‌شود و متن قرارداد در زمینه تاریخی آن مورد بررسی و واکاوی قرار می‌گیرد. اگر علاقه‌مند هستید که بدانید محتوای حقوقی قرارداهای تاریخی ایران چه بوده و هرکدام چه ویژگی‌هایی داشتند، حتماً این کتاب را مطالعه کنید.

♦ برگی از تاریخ تحولات سیاسی؛ تحلیلی از عملکرد رهبران نهضت ملی نفت
جنبش ملی شدن صنعت نفت ایران، تنها یک جنبش در مرزهای ایران نبود؛ بلکه هم بر منطقه تأثیرات شگفت‌انگیزی گذاشت و هم در سطح بین‌المللی، قدرت‌هایی چون انگلستان و آمریکا را به چالش کشید و در دادگاه‌های جهانی پیروز شد. این جنبش، رهبران زیادی داشت که از جمله اصلی‌ترین و مهم‌ترین آن‌ها محمد مصدق و آیت‌الله کاشانی است. کتاب «برگی از تاریخ تحولات سیاسی؛ تحلیلی از عملکرد رهبران نهضت ملی نفت» نوشته علی وحدتی‌راد، کوشیده است تا بیش از آن‌که به نقل رخدادهای تاریخی آن دوران بپردازد، دست به تحلیل کنش‌ها و فعالیت‌های رهبران جنبش ملی شدن صنعت نفت بزند. شاید اگر کتاب یک نکته اصلی و مهم داشته باشد که آن را خواندنی کرده، همین مسأله تحلیل رفتار رهبران جنبش است، کاری که در کم‌تر کتابی سراغی از آن داریم؛ البته کتاب‌هایی بوده‌اند که رفتار و کنش‌های دکتر مصدق را تحلیل کرده‌اند؛ اما این‌که به‌طور اختصاصی یک کتاب در این باره نه‌فقط به دکتر مصدق؛ بلکه به دیگر رهبران نیز بپردازند، امر مهمی است که در کتاب‌های تاریخ صنعت نفت ایران سراغی از آن نداریم.

♦ پژوهشی در مسائل تاریخی-سیاسی نفت در ایران
شاید در نگاه اول، موضوع این کتاب اندکی تکراری به‌نظر برسد؛ اما هرگز چنین فکری نکنید! چرا که این اثر تحلیلی – تاریخی بر نقاط خاصی از تحولات تاریخی صنعت نفت در ایران متمرکز شده است. برخی از این نقاط تاریخی عبارت‌اند از: رقابت روس و انگلیس برای کسب امتیاز نفت در ایران، توسعه صنعت نفت ایران پس از جنگ جهانی اول، صنعت نفت ایران در جنگ جهانی دوم و رقابت‌های نفتی آمریکا و انگلیس در خاورمیانه. کتاب «پژوهشی در مسائل تاریخی – سیاسی نفت در ایران» شما را از گرانیگاه‌های اصلی و راهبردی صنعت نفت ایران مطلع می‌کند، ضمن این‌که اسناد متقن و تاریخی زیادی که نویسنده آن یعنی سیدحسن اسلامی در کتاب استفاده کرده است، خواننده را با ابعاد عمیق‌تری از تاریخ نفت آشنا می‌سازد. این کتاب هم عمومی است و هم دانشگاهی. پس اگر در رشته‌های علوم اجتماعی، تاریخ معاصر یا حتی اقتصاد نظری در حال تحصیل هستید، خواندن این کتاب را از دست ندهید.

♦ ایران، جدال نفت و نقش قوام‌السلطنه
کتاب «ایران، جدال نفت و نقش قوام‌السلطنه» نوشته فضل‌الله منوچهری است؛ کتابی تاریخی که به صنعت نفت ایران و حواشی فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی آن در دهه ۲۰ خورشیدی پرداخته است. دهه‌ای بسیار حساس که هم بسیار پرماجرا بود و هم این‌که خودش زمینه‌ای فراهم کرد برای ظهور و بروز جنبش ملی شدن صنعت نفت ایران در ابتدای دهه ۳۰. کتاب، تمام جزئیات تاریخی را به‌همراه تحلیلی از تحولات مقطعی و اصلی تاریخ دهه ۲۰ خورشیدی در معرض دید مخاطب قرارداده است. تأثیر جنگ جهانی دوم بر صنعت نفت ایران و ماجرای امتیاز نفت ‌شمال دو بخش بسیار مهم کتاب است. درعین‌حال، توجه ویژه این کتاب بر مناسبات صنعت نفت با بیرون از خودش، دقت بسیار زیادی را می‌طلبیده که نویسنده به‌خوبی از عهده این کار برآمده است. اگر می‌خواهید صنعت نفت ایران را در دهه ۲۰ خوب بشناسید و البته زمینه‌های بسیار مناسبی برای درک هرچه بیش‌تر شرایط اجتماعی ظهور جنبش ملی شدن صنعت نفت بیابید، حتما در جرگه خوانندگان این کتاب درآیید.

♦ برنده جنگ‌های نفت کیست؟
شاید اغراق نباشد اگر بگوییم که از زمان کشف نفت در خاورمیانه، همه جنگ‌های پیش‌آمده در این منطقه یا کلاً به‌دلیل نفت بوده یا نفت، نقشی اساسی در رخ دادن آن‌ها داشته است. کتاب «برنده جنگ‌های نفت کیست؟» که به حوادث نظامی در خاورمیانه از منظر حضور نفت در این منطقه پرداخته است، اگرچه مستقیماً به تاریخ صنعت نفت در ایران مرتبط نمی‌شود؛ اما اشاره‌های بسیار زیادی به ایران، به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین کشورهای نفت‌خیز دنیا و خاورمیانه دارد و در متن خود، به تاریخ صنعت نفت در ایران به‌خصوص در ابعاد بین‌المللی و منطقه‌ای اش نیز پرداخته است. متن کتاب، بسیار روان و شیواست و خواندن آن راحت است. این اثر تمرکز بسیار زیادی بر توسعه‌طلبی‌ها و استعمارگری‌های نوین قدرت‌های جهانی سه دهه گذشته دارد. اطلاعات متقن سیاسی و بین‌المللی، به‌خصوص نگاه دقیق به اقتصاد بین‌الملل با سویه‌های تاریخی آن، از اصلی‌ترین جذابیت‌های کتاب «برنده جنگ‌های نفت کیست؟» است. این کتاب را «اندی استرن» نوشته و آناهیتا معتضدراد آن را ترجمه کرده است.