مؤلف در پیشگفتار کتاب، چنین آورده است: «انتشار اسناد اخیر دولت ایالات متحده آمریکا درباره ایران در دوره مصدق - ۲۸ ماه پرکشاکش از آوریل ۱۹۵۱ تا آگوست ۱۹۵۱/ اردیبهشت ۱۳۳۰ تا مرداد ۱۳۳۲ - انگیزهای شد برای تألیف این کتاب.»
بخش قابل توجهی از کتاب به بررسی این موضوع اختصاص دارد که چگونه نفت یک عامل اساسی در درگیریهای بزرگ بینالمللی، از جمله جنگهای جهانی، جنگ سرد و مناقشههای مختلف در خاورمیانه بوده است.
خانلرخانی در فصل نخست به تحلیل وضعیت اجتماعی و اقتصادی ایران پیش از ملی شدن صنعت نفت پرداخته است؛ او شرایط داخلی، حضور و نفوذ قدرتهای خارجی بهویژه انگلستان و آمریکا و همچنین تحولات سیاسی در ایران را بررسی میکند.
در جلد دوم کتاب پیرامون قرارداد با کنسرسیوم، افشاگریهایی شده و آماده چاپ بود که روز ۱۷ شهریورماه ۱۳۳۷ مأمورین سازمان امنیت به خانه نویسنده ریختند و او را بازداشت نموده، کلیه اسناد و مدارک را همراه خود بردند.
طبق باور براون و همکاران، گذار بزرگ مستلزم تغییراتی در شهرهاست: به این معنی که شهرها از وابستگی تقریباً کامل به مالکیت اتوموبیل که بر زندگی کشورهای صنعتی در قرن گذشته کاملاً مسلط بود، دور خواهند شد.
مبارزات آیتالله کاشانی در امر حمایت از ملی شدن صنعت نفت که در اشکال مختلف صورت گرفت، نقش مهمی در تهییج افکار عمومی و بسیج همگانی مردم برای کوتاه کردن دست بیگانگان از منابع عظیم نفتی کشور داشت.
در کتاب، مستندات تاریخی همزیستی مسالمتآمیز افراد مختلف در کنار همدیگر در شهرهای نفتی ایران تشریح میگردد. تصاویر مرتبط با حضور ارامنه در صنعت نفت و مصاحبههای تاریخ شفاهی نیز تکمیلکننده محتوای کتاب هستند.
فصل سوم کتاب تحت عنوان «منشأ نفت و تشکیل مخازن نفتی» به ساختار نفت و چگونگی تشکیل آن، اشاره دارد. مواد نفتی اصولاً از دو عنصر کربن و هیدروژن ترکیب شدهاند و بههمین دلیل، مواد هیدروکربوری نامیده میشوند.
نویسنده در ابتدای کتاب حاضر، مفهوم ملی کردن و اصول حقوقی مربوط به آن را توضیح داده و پس از آوردن داستان نفت از امتیاز دارسی تا الغای قرارداد شرکت نفت انگلیس و ایران، به ماجراهای ملی شدن صنعت نفت پرداخته است.
در مروری که بر زندگی کفیل وزارت نفت صورت گرفته، با مسائلی روبهرو میشویم که شاید کمتر ردّی از آنها بتوان در تاریخ معاصر پیدا کرد. مردی که در بحبوبه انقلاب، دولت موقت و دولت محمدعلی رجایی در وزارت نفت ایفای نقش میکند.
