این کتاب ۲ جلدی، کتابشناسی موضوعی صنعت نفت ایران است که به پیشنهاد روابط عمومی وزارت نفت جمعآوری و تدوین گردیده است تا منبعی برای دریافت اسامی کتابهای مرتبط با صنعت نفت برای علاقهمندان باشد.
تورج اتابکی در حین بررسی تاریخ اجتماعی نفت ایران، درصدد است با نوشتن تاریخ از پایین و تاریخ زندگی روزمره، تصویری دقیقتر، غنیتر و فراگیرتر از ساختار اجتماعی نفت ارائه دهد؛ بههمین دلیل، وی از تحلیلهای سنتی فراتر رفته است.
کتاب مورد بحث با نگاهی جامع و نظاممند، تلاش دارد ضمن تشریح دقیق قوانین و مقررات، راهکارهای اجرایی مؤثر برای مدیریت فرآیندهای گمرکی، بانکی و ارزی در مناطق آزاد و ویژه اقتصادی ارائه دهد.
از نکات برجسته این کتاب، بررسی سیاستهای انرژی ایالات متحده آمریکا، چین، روسیه و اتحادیه اروپاست که چگونه هریک از این قدرتها از نفت بهعنوان ابزار فشار یا تضمین منافع ژئوپلیتیکی خود استفاده میکنند.
جانشین مدیر پایانه نفتی خارگ طی آئین افتتاح نمایشگاه با تأکید بر جایگاه والای کتاب و کتابخوانی در تعالیم دینی و آموزههای قرآنی، اظهار داشت: موضوع مطالعه و کسب آگاهی، از ضروریات زندگی انسان است.
نویسنده کتاب با توجه به شغل خود، به مدارک مستند جهت تألیف دسترسی داشته است. این پژوهش، با استناد به منابع متعدد، رویدادهای مربوط به جنبش ملی شدن صنعت نفت به رهبری آیتالله کاشانی و دکتر مصدق را توضیح میدهد.
مؤلف در پیشگفتار کتاب، چنین آورده است: «انتشار اسناد اخیر دولت ایالات متحده آمریکا درباره ایران در دوره مصدق - ۲۸ ماه پرکشاکش از آوریل ۱۹۵۱ تا آگوست ۱۹۵۱/ اردیبهشت ۱۳۳۰ تا مرداد ۱۳۳۲ - انگیزهای شد برای تألیف این کتاب.»
بخش قابل توجهی از کتاب به بررسی این موضوع اختصاص دارد که چگونه نفت یک عامل اساسی در درگیریهای بزرگ بینالمللی، از جمله جنگهای جهانی، جنگ سرد و مناقشههای مختلف در خاورمیانه بوده است.
خانلرخانی در فصل نخست به تحلیل وضعیت اجتماعی و اقتصادی ایران پیش از ملی شدن صنعت نفت پرداخته است؛ او شرایط داخلی، حضور و نفوذ قدرتهای خارجی بهویژه انگلستان و آمریکا و همچنین تحولات سیاسی در ایران را بررسی میکند.
در جلد دوم کتاب پیرامون قرارداد با کنسرسیوم، افشاگریهایی شده و آماده چاپ بود که روز ۱۷ شهریورماه ۱۳۳۷ مأمورین سازمان امنیت به خانه نویسنده ریختند و او را بازداشت نموده، کلیه اسناد و مدارک را همراه خود بردند.
