قوامالسلطنه فقط ۳ روز توانست نخستوزیر باقی بماند. مگر میشد در مقابل امواج عظیم مردم مقاومت کرد؟ قوامالسلطنه کنار رفت و مصدق دوباره سرِ کار آمد. عامل و قهرمان و صحنهگردان اصلی این ماجرا، مرحوم کاشانی بود.
مصدق رفت پیش شاه و استعفای خودش را به شاه داد؛ با اینکه مجلس رأی اعتماد به دولت مصدق داده بود، مصدق رفت و بدون اینکه هیچکس را در جریان بگذارد، با مرحوم کاشانی مشورت بکند؛ رفت استعفا کرد.
بعد از جریان ترور رزمآرا، روزنامهها عکسی را منتشر کردند که مرحوم کاشانی دستش را گذاشته روی سر مرحوم طهماسبی که قاتل رزمآرا بود… بنابراین از زدن رزمآرا، مرحوم کاشانی استقبال میکند، این هم که قاتل رزمآراست.
اگر علما نبودند و انگیزه دینی نبود، قطعاً ملی شدن صنعت نفت پیش نمیرفت؛ این را همه بدانند. این یک حقیقتی است در باب نهضت ملی… این نهضت، یک نهضت ماهیتاً دینی و اسلامی بود. در مقدمه این نهضت، آیتالله کاشانی بود.
نمایندگان آیتالله کاشانی در شهرهای مختلف، میرفتند سخنرانی میکردند، حقایق را برای مردم میگفتند، مسأله ملی شدن صنعت نفت را برای مردم باز میکردند، معنا میکردند، شوق آزادی از یوغ انگلیسها را در دل مردم میآفریدند.
مرحوم آیتالله کاشانی وارد میدان شد. سابقهی این مرد را علما میشناختند و مردم ایران هم به ایشان ارادت داشتند. او کسی بود که بهوسیلهی قشون غاصبِ مداخلهگرِ انگلیس در ایران، از کشور تبعید شده بود.
طی سالیان درازی، مرحوم آیتالله کاشانی، این شخصیتِ روحانیِ مبارزِ زاهدِ قانع و فداکار، مورد توطئهی سکوت قرار گرفت. عمداً دربارهی او حرف نزدند، بعضیها هم که حرف زدند، از جادهی حق و انصاف فراتر رفتند.
آنروز وقتی که این حادثه در ایران اتفاق افتاد و انگلیسیها آن تودهنی سخت را از ملت ایران خوردند؛ در دنیای عرب آنچنان انعکاس سیلی ایران بر بناگوش انگلیسیها عجیب بود که توانست ملتهای عرب را یکی پس از دیگری بیدار کند.
انگلیسیها نفت ایران را مِلک شخصی خودشان بهحساب آورده بودند و دهها سال استفادهی غاصبانه میکردند و مال ملت ایران را تقریباً مفتِ مفت میبردند و دربار سلطنت هم با انگلیسیها همکاری میکرد.
رضاخان یک قرارداد بدتر و ننگینتری را (قرارداد ۱۹۳۳) برای مدت طولانی - سی سال بر مدت قرارداد قبلی صنعت نفت اضافه کرد - امضاء کرد و داد دست انگلیسیها، رفتند! مسئولین دولتیاش هم تابع او بودند.
